ప్రాణహిత

కిటికీ ఇవతల నువ్వు
నీకు తోడుగా ఒక అద్దం
లాయిరి పెట్టెకు అమర్చిన అద్దం
చిన్ని కన్ను తాకితే  చెమర్చే అద్దం మొత్తం చదవండి »

మాటలతో ఏమీ చెప్పజాలని అశక్తతలాగే
వెనుకకు తిరిగి చూసినపుడు రాసిన పద్యాల జాడలవెంట
కాంక్షించినదేదీ పలుకని తిరస్కృతిలా
ఎక్కడో దారితప్పి తనచుట్టూ తాను
తిరిగి తిరిగి వేసారే పాదాల వేదనా తీరం మొత్తం చదవండి »

ఆ దారెప్పుడూ చదునుగా ఉండదు
గులకరాళ్ళు గాజు పెంకులు
మొనదేలుతూనే ఉంటాయి
పురాతన కాలం నుండీ
పరుచుకున్న నిరంకుశత్వం మొత్తం చదవండి »

ఊళ్ళను ఖాళీ చేయడం గురించి వాడికే౦ తెలుసు
తరతరాలుగా పురిటినొప్పులు పడి౦దిక్కడే..
ఈ మట్టిని పూసుకొని ఈ రాళ్ళలో
గూళ్ళు కట్టుకొని ఆడుకు౦దిక్కడే!
ఈ నేలను పూసిన పువ్వులనే
ప్రేయసికి కానుకగా ఇచ్చాను..
ఈ మట్టి పరిమళ౦ మా చెమటలో
యి౦కి నెత్తురుగా ప్రవహిస్తో౦ది! మొత్తం చదవండి »

పేరుకి ముందో వెనకో ఖాందాన్ చెప్పుకోని వాడ్ని
చేవ్రాలుకి క్రితమో,తర్వాతో ఇలాకా రాసుకోని వాడ్ని
థిల్లానా రాగానికి “థ్రిల్లర్” స్టెప్పులేయలేను – క్షమించు మొత్తం చదవండి »

అప్పుడు
ఇప్పుడు
ఎప్పుడైనా
ఇళ్ళవెంట
పెనవేసుకున్న
అనుబంధాల్ని
నెమరేసుకుంటూ మొత్తం చదవండి »

మౌనమైనాన్ని కరిగించి ఒకవాక్యం ఎత్తుకుందామంటే
భయం పాముపిల్ల చాయ కనిపిస్తుంది. మొత్తం చదవండి »

నే నేభాషలో మాట్లాడాలి

బంజరు భూముల్లో
గొర్రె కాళ్ళగిట్టల వెనుక రోజుల్ని
నెమరువేస్తూ నడుస్తున్నాడు మాతాత మొత్తం చదవండి »

తెలియదు నాకు
నాసంతకం
ఎన్ని రోజులు ఎన్ని ఘడియలు
లేదూ ఎన్ని క్షణాలు
నమ్మకాన్ని కలిగిస్తోంది! మొత్తం చదవండి »

సిండరెల్లా సుకుమార పాదం
గాజు చెప్పు లోకి అందంగా ఇమిడిపోతుంది
తెలిమంచు లాంటి స్నోవైట్ గొంతులో చిక్కుకున్న
ఎర్రటి ఏపిల్ ముక్క ఊపిరాడక బయటపడుతుంది
రాజకుమారుడి ప్రేమార్తి మృదుస్పర్శై తనను స్పృశించగానే
స్లీపింగ్ బ్యూటీ ఒక్కసారిగా నిద్ర లోంచి లేచికూర్చుంటుంది. మొత్తం చదవండి »

ఒంటిరెక్క పావురమొకటి నేల మీద ఎగురుతోంది. నడిరోడ్డు మీద నిన్ననే మొలిచిన లేత స్మశానమొకటి తన చిన్న కోరల్ని మినార్ల మీదికి అల్లిస్తూ ఆడుకుంటోంది. దేహాంతరాళాల్లోని చీకటి రాజ్యాల్లో దేశాటనం చేస్తున్న తుప్పు పట్టిన తూటాలా అతను ఆ రోడ్డు మీద డ్యూటీ చేస్తున్నాడు. పెదాల మీద ఎడారుల్ని కనిపించనివ్వకుండా అక్కడందరూ ముఖాల బురుజుల మీద శుక్రవారం నమాజుల్ని కప్పారు. మరికొందరు కర్పూరధూపం కింద గుళ్ళని దాచేశారు. బుల్లి సమాధి మీద నాలుగు పువ్వుల్నీ, గుప్పెడు పుట్నాల్నీ చల్లినట్టు ఆమె తన పిల్లాడికి లాల పోసింది, యూనిఫాం  వేసింది. బూట్లు తొడిగింది. ‘అమ్మీజాన్‌, బడికెలా వెళ్ళాలి?’ పిల్లాడి కళ్ళలో ఇనుప మేకులా అబ్బాజాన్‌ చేతుల్లో గుర్తింపు కార్డు. పొయ్యి కింద పేగులు కాలుతున్నాయి, పొయ్యి మీద గుండెలు వేగుతున్నాయి. చెవుల్లో సీసం పోసినట్టు నా ఖర్జూరపు రోడ్డు మీద కర్ఫ్యూని పారబోసిందెవరు? నా పాదాలకి తెలిసినంత వరకూ ఈ రోడ్డు మీద నడక మాత్రమే నాకున్న పరిజ్ఞానం. కానీ నూటనలభై నాలుగు సంకెళ్లలో పాదాలు, రోడ్డు చిక్కుబడిపోవడాన్ని నేనూహించ లేదు. నడక నేర్చిన తరువాత బతకడమొక్కటే సమస్యనుకున్నాను. కానీ ఇప్పుడింకా ఇక్కడ నడవడమే పెద్దసమస్య! ఏ నాలుగు పాదాలూ కలిసి నడవలేని ఒంటరి దారుల్లో నగరంలోనే ఒక అడవి లాటీలని విరగ్గాసింది. నేల రెమ్మ నుంచి నీడ పువ్వుని తెంపినంత దురుసుగా వాళ్ళు మరణాన్ని ‘రీఛార్జి’ చేస్తున్నారు. ఆర్ ఎ ఎఫ్ , సి ఆర్ పీ ఎఫ్  బూట్ల కింద నా పాదాలన్నీ రెక్కల్ని రాల్చుకున్నాయి.
తిరుగు ముఖం పట్టని దారులన్నీ ఆమెతో పరాచికాలాడుతున్నాయి.
రెండు చేతులు కలిసినా చప్పుడు రాని
నిశ్శబ్దంలో నిలబడి మౌనంగా
ఎవరి కోసం ఎదురు చూస్తున్నావు?
ఎవరి కోసం ఈ వేణువును తెచ్చావు?
ఎవరి కోసం ఈ వాకిలిని తెరిచావు?
‘అతని కోసం…’
ఎక్కడికెళ్ళాడతను?
ఎంతదూరం వెళ్ళాడతను?
ఏమైనా చెప్పి వెళ్ళాడా?
‘బజారుకెళ్ళాడు…’
ఎవరినైనా వెంట తీసుకెళ్ళాడా?
ఏదైనా ఆనవాలు ఇచ్చి వెళ్ళాడా?
ఇప్పట్లో వస్తాడా?
‘ఎప్పట్లాగే బజారుకెళ్ళాడు
చేతి సంచీ పట్టుకెళ్ళాడు
ఎసట్లోకి బియ్యం తెస్తానన్నాడు
ఇప్పట్లో వస్తాడో, రాడో చెప్పలేను…
కూలికెళితే, కూటేళకొస్తాడని చెప్పేదాన్ని
అతను ఊరుగాని ఊరికెళితే
రేపో, మాపో వస్తాడని చెప్పేదాన్ని
అతను దేశం కాని దేశానికెళితే
ఏళ్ళూ, పూళ్ళూ గడిచాకైనా వస్తాడని చెప్పేదాన్ని
అతను నన్ను వదిలి, ఇంకోదాన్ని తగులుకుని ఉంటే
చచ్చాడని నిష్కర్షగా చెప్పేసేదాన్ని…
కానీ అతనిప్పుడు గుప్పెడు బియ్యం తేవడానికి
పక్కవీధిలో కొట్టుకెళ్ళాడు. అందుకే
ఏమీ చెప్పలేను,
రావచ్చు, రాక పోవచ్చు!
నేను వేణువును తెచ్చేటప్పటికే
గాలివాటుకు బొట్టు పాట లేకుండా
పెదాలెండి పోయాయి
ఇప్పుడీ పిల్లనగ్రోవిలోకి నేనెలా చొరబడను?
నేను యుద్ధాన్ని తెచ్చేటప్పటికే
యోధులంతా మరణించారు
ఇప్పుడీ యుద్ధాన్ని ఏం చేసుకోను?
నేను తెరిచేటప్పటికే వాకిలి నిండా
‘అల్విదా’ అల్లుకుంది, ఇప్పుడిక కన్నీరే తప్ప రెప్పల్లేని
నా వాకిలిని మూసేదెవరు?
వాకిట్లో ముక్కలు ముక్కలుగా తెగి పడిన మనిషొకడు శరీర శకలాల్ని ఏరుకుంటున్నాడు. భూమండలాన్నంతా మాంసఖండంగా మార్చిన దేవుడు మనిషితనాన్ని దేవిడీమన్నా చేసేశాడు. మాంసఖండాలు ముక్కలు ముక్కలుగా తన్నుకుంటున్నాయి. కళ్ళు మూసుకున్న స్మశానాల ఐమాక్స్ తెరమీద త్రీడీలో ఖననానికి నోచుకోని పార్థివ దేహాలు అంతిమ కుసంస్కారాన్ని చూసి పరిహసిస్తున్నాయి.
అక్కడామె చాలా మామూలుగా కూరగాయల కోసం క్యూలో నిలుచుని ఉంది. లాటీనో , రబ్బరు బుల్లెట్లో కనుపాపని చిదిమేస్తే, అతని ఎర్రని చూపులో నల్లబడిన వీధి ఆమె పక్కనే ప్రవహిస్తోంది. అతని గురించిన కబురు ఆమెకి మూగదైంది. ఆమె ఇంకా కూరగాయల కోసం క్యూలో నిలుచునే ఉంది. అనుమానం జావెలిన్‌ త్రో ఆడుతుంటే, ఆ పక్కనే ఇంకెవడో గాయపడి, ఇనుప ఊచల్లో చిక్కున్నాడు. ఎప్పట్లాగే పగలూ, రాత్రీ.., రాత్రీ, పగలూ.., ఎప్పట్లాగేనా… కాదు, రాత్రికీ, పగలుకీ మధ్యన మరేదో విషణ్ణ సమయం. నగరాన్నంతా నిద్రపుచ్చిన ఈ రాత్రి అక్కడ మాత్రం కమ్చీలతో రెప్పల్ని ఛెళ్ళుమనిపిస్తోంది. దారులన్నీ పాదచారిని పలవరిస్తున్నాయి, ఒళ్ళు మరచి పగలే రోడ్ల మీద పరచుకున్న రాత్రి, చెట్టు కింద చెమటలు కక్కుతున్న పోలీసు, విజిల్ కింద పగిలిపోతున్న పలకరింత, పిచ్చుక గూట్లో ఉలికి పడ్డ కువకువలు, ఇనుప సీతాకోక చిలుకలు గాజుపువ్వుల మీద వాలుతున్నాయి, ఇంకా తెలవారదేమీ….?

తెలంగాణా తెలంగాణా తెలంగాణా
కోటి గాయాల వీణ
నేడు నీ రొమ్ము పాలు తాగిన వారే
నీ కడుపులో చేయిపెట్ట చూస్తున్నారు
వీరి మోసకారి మాటలకు యింకెంతకాలం
దగా పడతావు తల్లీ…. మొత్తం చదవండి »

ఆశల కళ్ళు ఆల్చిప్పలై చూపుల సందేశాలను
రేపటి ఆకాశం వంక
కాగితం విమానాలుగా విసురుతూనే వున్నా మొత్తం చదవండి »

1
ఎపుడు తెగుతుందో తెలియని తొడిమ మీద పువ్వు
పని లేని గాలి, ప్రతి కదలికా ఒక పండిన పుండు
క్రీస్తు కాలపు పాతర, తవ్వితే నాలు గ్గింజ లుండక పోవు
పెత్తర్లమాస ఒక్కటే మనసు గురి కుదిరి ప్రార్థించే పండుగ
అదేంటో, మా తాతయ్యకు అన్నీ నా పోలికలే

2
ఇక్కడ అక్కడ అని కాదు ఎక్కడైనా సరే
చక్కగా కళ్లు మూసుకోడంలోనే ఉంది జీవన కళ
రెప్పల వెంట్రుకలతో తాళ్లు పేని, కట్టెయ్యాలి చూపుని
లోలోపల భయం భయంగా కదుల్తుంది పువ్వు
గాలికి పని లేదనడం తప్పకుండా తప్పే
భయమొక్కటే బతుకు బండి చక్రాలకు కందెన

3
ప్రతి స్టాంజాకు ఒక అంకె ఉంటుంది.
ఎప్పటికపుడు లెక్కలు మారిపోతాయి
మనుషులు బీజగణితంలోని సంకేతాక్షరాలు
చకచకా మారిపోతుంటాయి సమీకరణాలు
కుండలీకరణాలకు చిల్లులు పడి సంకేతితాలు కారిపోతాయి
పోనిద్దూ, నెత్తుటి సంతకాలకే దిక్కు లేదూ

4
పాచికలు తెల్లమొగాలేసుకుని ఎగిరి ఎగిరి పడతాయి
భగవంతుడు మురళి మ్రోయిస్తాడు, పాచికలాడడు, ఆడిస్తాడు
ఉఛ్వాస నిశ్వాసాల్ని పందెంగా ఒడ్డిస్తాడు
బతుకు ఒక ఏక వస్త్ర, చాల పల్చని వస్త్రం
ప్రేమ కూడా ఒక పాచికేనని చివరి ప్రస్థానంలో గుర్తించాక
కప్పుకోడానికి ఇంకేమీ ఉండదు, కసిగా మొలకెత్తే ప్రశ్న తప్ప

5
ఇది పద్యమా, చేతులు బార్లా చాచిన ‘వ్యాస’మా
గుండెను వదలక ఒడిసి పట్టిన వ్యాసార్థమా?
గిరి గిర గోల్‍, గింగిర గోల్‍ తిరుగు తిరుగూ తిమ్మప్పా
గిర గిర గిర గిర తిరగక తప్పదు తిమ్మప్పా

6.
ఇంకా తెగని తొడిమకు సుమాంజలి

21-5-2010

పొద్దెక్కి నిద్ర మబ్బుతోనే లేచి
నీ పేరు నోరారా పిలవకుండా
జఠరాగ్ని చల్లారేది కాదు
జహంగీర్‌!
నిన్నే విషప్పురుగు ముట్టింది

మూసీలో నీళ్లన్నీ తరలించుకపోయిన
కోబ్రాలింకా
శంకర్‌నగర్‌ కమలానగర్‌లలో
మురికివాడలను కాటేయడానికి తిరుగుతున్నాయా

అపరాత్రీ అర్ధరాత్రి వచ్చినా
మెలకువతో గేటు తెరచి
‘జమానా అచ్ఛా నహీ హై సాబ్‌
జరా హిఫాజత్‌ సే ఫిర్‌నా’
అంటుండేవాడివి

ఆ రాత్రి
నువ్వెందుకు ఇంటి దగ్గర పడుకున్నావు

‘బేటీకే షాదీ ఔర్‌ వలీమాకే దిన్‌ హీ
ఘర్‌ మే రహా
అబ్‌ హమేశాకే లియే సోనేకోహీ
ఘర్‌ కో ఆయా’
అంటున్న ఆమెను ఏమని ఓదార్చనూ

నీ ఇల్లే ఒక పక్షిగూడు లాగున్నది
మా అపార్ట్‌మెంట్స్‌ గేట్‌ నుంచి
మెట్లదాకా
పందికొక్కులు స్వైరవిహారం చేసేంత
స్థలం కూడా కాదు

మేమెంత అబద్ధపు బతుకులు
బతుకుతున్నామో
అర్థం చేయించే చావు నీది

నిద్ర పోవడానికే వీలులేని
డ్యూటీ కదా నీది
అంత దీర్ఘ నిద్ర ఎట్లా సాధ్యమైంది?

దినమైనా పడుకునేవానివనా
కార్లు, బైకులు తుడుస్తూ కడుగుతూ
మేం పురమాయించే పనులు చేస్తూ
కారిడార్లో, మెట్లమీద, కాంపౌండులో
ఎప్పుడూ
పారేసిన వస్తువులో, పేపర్లో ఏరుకుంటూ
రెండు కళ్లే నాలుగు దిక్కులుగా
కనిపెడుతూ
ఎప్పుడూ
కాల్జేతులాడిస్తూ
ఇక్కడేదో అనుబంధం
పాతరేసినట్లుగా
ఉండేవానివి కదా
ఆ రాత్రి అర్ధాంతరంగా
మమ్మల్నెట్లా వదిలి పోయావు

అంతస్తుల కోసమూ అగ్వగొచ్చి బరువుగుంటాయనీ
మేం కంపెనీ పార్టీల
వార్తా పత్రికలు వేయించుకుంటామని
నువు కనిపెట్టినట్లున్నావు
పదిరోజులకోసారి అడిగేవాడివి
‘పేపర్స్‌ హై క్యా సాబ్‌
బేచ్‌నేకే లియే’ అని

శ్రమ విలువ
అమ్మే విలువ కన్నా
వాటిల్లో ఉన్న
విలువ లేమిటని!

నీది అసహజ మరణం నుక
బహుశా
సిటీ ఎడిషన్‌లో వార్త అయి ఉంటుంది

ఖాకీల నుంచి కోవర్టుల నుంచి
నన్ను కాపాడమని
మా ‘ప్రజాప్రతినిధు’ల్ని
నేనెన్నడూ అడుగలేదు
అయినా వాళ్లకే గన్‌మెన్‌లు లేకుండా
కాలు కదలడం లేదు
కంటిమీద కునుకు లేదు

ప్రభుత్వాలు
కంపెనీలకు దోచిపెట్టే సేవలో
ప్రజల మీద యుద్ధం ప్రకటించాయి
వాచ్‌డాగ్‌లు ప్రజల మీద
పరాయి భాషలో మొరుగుతున్నాయి
కొన్ని కరుస్తున్నాయి కూడ

పిడికెడు మనిషివి
తెల్లవార్లూ మేల్కొనే
పురానా షహర్‌ వలె
కనిపెట్టుకొని వున్నావు మమ్మల్ని

అందుకే
నీకు అల్విదా చెప్పను

చాదర్‌ఘాట్‌ రైల్వే బ్రిడ్జి కింద
గోరీల మధ్యన మట్టిలోంచి
సుప్తాస్థికల
జననాంతర సౌహృదమేదో
మా ఆవరణను
అంటి పెట్టుకునే ఉంటుంది.

- వరవరరావు
హైదరాబాద్‌
18 మే 2010

కవిత్వానికీ పరిసరాలకీ చాలా చుట్టరికమే వుంది. కవిత్వానికీ చుట్టూ కమ్ముకున్న వివిధ సంఘటనల కారు మబ్బులకి చాలా చుట్టరికమే వుంది. కళ్ళు మూసుకొని నడి రోడ్డు మీద నడవలేము. కళ్ళు తెరుచుకొని వున్నంత కాలం చుట్టూ జరిగే వాటికి అంధులుగా వుండలేము. కళ్ళలో పడిన దృశ్యాన్ని అక్షరానికి బట్వాడా చెయ్యడం అంత తేలికా కాదు! ఆ కష్టాన్ని భరించలేక కాసేపు ఆకుపచ్చ కవిత్వం రాసుకుంటాం. అడివిలో నడుస్తున్నప్పుడు కూడా పక్షి పాట తీయదనాన్నే కాదు, ఆ పక్షిని వెంటాడే తుపాకి చేతుల్ని కూడా చూసే వాడి చూపు కవిది. ఆకుపచ్చదనంలోని అందంతో పాటు ఆ పత్ర హరితాన్ని హరిస్తున్న కర్కశత్వాని చూసే సున్నితమయిన చూపు కవిత్వం.  జూడీ జోర్డాన్  అలాంటి కవిత్వం రాస్తోంది. అమెరికాలోని కరోలినాలో వొక చిన్న రైతు కుటుంబంలో పుట్టిన జూడీ జోర్డాన్ నానా కష్టాలూ  పడి వర్జీనియా యూనివర్సిటీలో కవిత్వంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ తీసుకుంది.  2000 లో ఆమె మొదటి కవిత్వ సంపుటి “కారొలినా ఘోస్ట్ వూడ్స్” అనే పేరుతో వెలువడింది.  కవిత్వంలో స్థానికత వొక బలమయిన గుణంగా ఎలా మారుతుందో చెప్పడానికి ఆమె కవిత్వం మంచి వుదాహరణ.  ఒక దీర్ఘ కవితకి ఇది స్వేచ్చానువాదం ……

గుర్తొస్తే చిత్రమే అనిపిస్తుంది

ఎక్కడో వో మూలన
వో ఇంట్లో వో గదిలో వో పక్క మీద-
ఎందుకో ఇప్పటికీ
ఆ 1863
ఆ బానిస నెత్తుటి కేక

వినిపిస్తూ వుంటుంది.

అది 1976 అనిపిస్తూ వుంటుంది
కాని

ఇప్పుడీ క్షణమే అనిపిస్తుంది.

వో నల్ల పిల్లాడితో
టెన్నిస్ ఆడి వచ్చాక
ఎవరో నా వేపు తుపాకి గురి పెట్టి
నన్ను గోడకి బాదీ బాదీ
“ఆ నల్లాడి పేరు చెపూ చెప్పూ”
అని గద్దిస్తున్నట్టే వుంది ఇంకా.

కాదు, కాదులే, అది 1969.
అమ్మ వొక మైనపు బొమ్మలా
చావులోకి కరిగిపోయినప్పుడు
ఆమె అంత్య క్రియల అంతిమ వాసనలు
నన్ను తాకినప్పుడు
చంద్రుడు వో ఆకుపచ్చ వెన్న ముద్దయి
చేతికి చిక్కినప్పుడు

అప్పటికేమీ తెలియదులే నాకు,
ఎవరు ఎవరి మీద తుపాకులు గురిపెడ్తున్నారో
కొందరి దేహాలు మాత్రమే
నెత్తుటి ముద్దలు ఎందుకవుతున్నాయో

బీచి కెళ్ళిన వొకామె
మూడో రోజు శవమయి ఎందుకు వచ్చిందో

ఏమీ తెలియనప్పుడు

అప్పుడు కూడా కావచ్చు
ఎప్పుడో ఏదో గుర్తుంటే
ఇక లేనిదేముంది?

ఆ గొంతులన్నీ
నా దాకా వచ్చి వెళ్ళిపోతున్నాయి ఈ క్షణాన్న!

తెలిసినవన్నీ అబద్ధాలనీ
తెలుస్తూనే వుంది.

*

ఇంకా ఏ ఏ అబద్ధాలు
ఈ కాలం గోడలో దిగబడి వున్నాయో!

మేకులు ఇంకా గోడ వొంటిని సలుపుతున్నాయి.

రెండు వర్ష మేఘాలు
చినుకుల కత్తులు విసుర్తూ
ఒకదానికొకటి రాసుకున్నట్టై
పదం చటుక్కున మెరుస్తుంది మొత్తం చదవండి »