ప్రాణహిత

ఎనభై ఐదేళ్ల క్రితం
భూత నటులు అనుకునే వారు
నాట్యం చేయడం ద్వారా
తాము భూమిని మారుస్తామని.
మనల్ని మార్చుకోడానికే నాట్యం చేస్తాం.
మనం మారినప్పుడు మాత్రమే
భూమిని మార్చడానికి ప్రయత్నించగలం.
- క్రౌ డాగ్‍, 1974

మొత్తం చదవండి »

పాత షెయాన్ సామెతను మరోసారి మరోసారి గుర్తు తెచ్చుకుందాం: “తన జాతి స్త్రీల గుండె ధైర్యం సడలిపోనంతవరకూ ఆ జాతి ఓడిపోయినట్లు కాదు” . వూండెడ్ నీ ముట్టడి కొనసాగుతున్నంత కాలం మా స్త్రీలు మరింత దృఢంగా నిలబడ్డారు. ఒక బంకరును ఓ దంపతుల జంట తమ అదుపులో ఉంచుకున్నారు. భర్తకు ఎన్నో బుల్లెట్లు తగిలినా ఆ బంకరును తానొక్కతే అదుపు చేస్తానని భార్య పట్టుబట్టింది. మొత్తం చదవండి »

ఒకరోజు పొద్దున్నే బంకర్లలో వున్న మా సెక్యూరిటీకి కాఫీ తీసుకువెళ్తున్న నామీద కాల్పులు మొదలుపెట్టారు మార్షల్స్ . అపాచీ తెగకు చెందిన కార్లోస్ అనే యువకుడు నా వైపు దూసుకొచ్చి, నన్ను కిందకు తోసి తన శరీరంతో నన్ను కప్పాడు. నేను పొట్టిగా వుంటాను. ఆ అబ్బాయి నాకంటే చిన్నగా వున్నాడు. మొత్తం చదవండి »

వూండెడ్ నీ ని స్వాధీనం చేసుకున్న డెభ్బై ఒక్క రోజుల్లో సేక్రెడ్ హార్ట్ చర్చి, గిల్డర్ స్లీవ్ ట్రేడింగ్ పోస్ట్ , మ్యూజియమ్ లు మూడు ప్రధాన కేంద్రబిందువులయ్యాయి. మాకు ట్రేడింగ్ పోస్టు ముఖ్యమనిపించింది. దానికదే చిన్నిపాటి సామ్రాజ్యంలా వుండింది. దాంట్లో ఇండియన్ చేతి కళలు, చిత్రకళలు వున్న అంగడి, ఒక సూపర్ మార్కెట్ , మరెక్కడా దొరకని అధ్వాన్నమైన పిజ్జా అమ్మే కాఫెటేరియా, ఫిల్లింగ్ స్టేషన్ , మేనేజరు కుంటుంబం వుండే ఇల్లు – ఇలా ఎన్నో అంగళ్లు , రూములు వున్నాయి ఆ ట్రేడింగ్ పోస్టులో. మొత్తం చదవండి »

నన్నడిగితే వూండెడ్ నీ సంఘటన రాపిడ్ సిటీలో మొదలయ్యిందని చెబుతాను. ఇది జాన్ వైన్ల * దేశం. ఆ వూరిలోని తెల్లవాళ్లందరూ మార్ల్ బరో అడ్వర్టైజుమెంటులోని హీరోలా వుండడానికి ప్రయత్నిస్తుంటారు. అప్పటికి నేను ఇంకా క్రౌ డాగ్ ను పెళ్లి చేసుకోలేదు. అప్పట్లో నేనొక యువకుడితో ప్రేమలో వున్నాను. అతడిలో మంచి నాన్న అయ్యే మాట అటుంచి, ఒక భర్త అయ్యే లక్షణాలు ఏ కోశానా లేవు. మొత్తం చదవండి »

నేను రాడికల్నో రెవల్యూషనరీనో అని నేను అనుకోను. అలాంటి లేబుల్సు తెల్లవాళ్లు మామీద రుద్దారు. ఎప్పుడైనా మేము కోరుకున్నదల్లా మా బతుకులు మమ్మల్ని మాకు తోచినట్లు బతకనివ్వమని మాత్రమే. పేపరు మీద మాత్రమే రాసినట్లు కాకుండా నిజంగానే మమ్మల్ని మేము పరిపాలించుకోనివ్వమని , మా హక్కుల్ని గుర్తించమని ! అలా డిమాండు చెయ్యడం రెవల్యూషనరీ అయితే నేను ఆ వర్ణనకు సరిగా సరిపోతాను. మొత్తం చదవండి »

మా పాటలలో పదాలు వుట్టి పదాలు కాదు. అవి పవిత్రమైన పెయూట్ వేరు ప్రతిధ్వనులు. మా నేలలోని గులకరాళ్ల మర్మర ధ్వనులు. పెయూట్ విసన కర్రలోని మ్యాగ్ పీ, సిజర్ టెయిల్ పక్షుల ఈకల స్వరాలు. మా నీటి వాద్యం లోపల్నించి పలికే గొంతులు. పెయూట్ మొక్క మాకు గొంతు ఇస్తుంది. మేము పరస్పరం అర్థం చేసుకోడానికి పాటను ఇస్తుంది. మొత్తం చదవండి »

తెల్లవాడికి వాస్తవికత అంటే బ్యాంకులు, అంగళ్లు, నియాన్ లైట్లు, ట్రాఫిక్ తో నిండి వున్న వీధులు; ఎటు చూస్తే అటు పోలీసులు, ఒళ్లమ్ముకునేవాళ్లు, దిగులు మొహాల మనుషులు, అందరూ గడియారం ప్రకారం పనిచెయ్యడానికి తొందర పడుతూ వుండడం. కాని అదంతా అవాస్తవం. నిజమైన వాస్తవికత వీటన్నిటి అడుగున వుంటుంది. దాన్ని కనుక్కోవడానికి పెయూట్ తాత సహాయపడతాడు.
- క్రౌ డాగ్ మొత్తం చదవండి »

1972 వేసవి చివరలో రోజ్ బడ్ లో సూర్యనృత్యం (సన్ డాన్స్) నాకు ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోతుంది. ఎ.ఐ.ఎమ్. లీడర్లు చాలా మంది సూర్యనృత్యంలో పాల్గొనడానికి క్రౌడాగ్ దగ్గరికి వచ్చారు. పవిత్ర పొగ గొట్టంతో ప్రార్థనలు చేస్తూ, గద్ద ఎముకతో చేసిన ఈల  వూదుతూ, సూర్యుడి వైపు చూస్తూ, ఆచారం ప్రకారం తమకు తాము నొప్పి కలిగించుకుంటూ మా జాతి చాల పవిత్రం అని భావించే సూర్య నృత్యంలో మమేకమయి పాల్గొన్నారు అందరూ. మొత్తం చదవండి »

వాళ్లు మమ్మల్ని కొత్త ఇండియన్లంటున్నారు.
కానీ, మేము పాత ఇండియన్లమే.
ఈ ఖంఢానికి అసలు సిసలు వారసులం.
అద్దె వసూలు చేసుకోవడానికి వచ్చాం.
- డెనిస్ బ్యాంక్స్ (ఏ. ఐ. ఎమ్ నాయకుడు)

అమెరికన్ ఇండియన్ ఉద్యమం మా రిజర్వేషన్ ను పెద్ద గాలి దుమారంలా చుట్టుముట్టింది, ఎక్కడి నుంచో కొత్త గాలిలా మమ్మల్ని స్పృశించింది. రాను రాను దగ్గరవుతున్న డప్పు మోతలా మమ్మల్ని తాకింది. మొత్తం చదవండి »

నేను చాలావరకు ఒంటరిగా వుండేదాన్ని. బట్టలు , మేకప్ , పర్ఫ్యూమ్ వంటి వస్తువులు  చాలామంది అమ్మాయిలు ఇష్టపడినంతగా నన్ను ఆకర్షించేవి కావు. తెల్లవాళ్లంటే భయంవల్ల , జంకువల్ల వారితో ఎక్కువగా కలిసేదాన్ని కాదు. సంకరజాతి వాళ్లతో నూ  బాగా కలువలేక  పోయేదాన్ని. ఫుల్ బ్లడ్స్ నన్ను ఇష్టపడరేమోనని భయపడేదాన్ని. అమ్మ అభిప్రాయాలతో ఏకీభవించలేకపోయేదాన్ని. మొత్తం చదవండి »

పాఠశాల వదిలేసిన తరువాత సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్, పార్మలీ, మిషన్ లాంటి రిజర్వేషన్లలో ఎక్కువగా తిరిగేదాన్ని. జనాలు దౌర్జన్యం కింద ఎలా నలిగిపోతారో, నాశనమవుతారో ఈ ఊర్లు చక్కని ఉదాహరణ. ఇళ్లన్నీ తారు పేపరుతో, ఏది దొరికితే దానితో కట్టుకుంటారు. తుప్పుపట్టి, ఎక్కడికక్కడ పడిపోతున్న ఒక చిన్న హౌస్ ట్రెయిలర్ను తీసుకో. నారింజ పళ్ల క్రేట్లతో ఒక ఆవరణం తయారు చేసి, ఆ ట్రెయిలరుకు తగిలించు. అది మీ వంటగది అవుతుంది. మొత్తం చదవండి »

పాత ఇండియన్ బోర్డింగు స్కూలు ఎంత ఘోరంగా వుంటుందో సానుభూతిపరులైన తెల్లవాళ్లకు కూడా వివరించడం కష్టమే. ఆ వాతావరణంలోకి హఠాత్తుగా నెట్టబడ్డ ఇండియన్ పిల్లలు ఎలాంటి భయాలకు లోనవుతారో, ఎంత నిస్సహాయంగా వుంటారో, అక్కడినుంచి బతికి బయట పడేలోగా ఎన్ని కష్టాలు పడతారో వివరించడం చాలా కష్టం. మధ్యతరగతి అమెరికన్లకు నాజీ కాన్సంట్రేషన్ క్యాంపుల్లో తమ అనుభవాలను చెప్పుకోవడానికి ప్రయత్నించే యూదుల్లా వుంటారు బోర్డింగు స్కూల్ల లోని ఇండియన్ పిల్లలు. ఈ మధ్య ఆ పాఠశాలల్లో చాలా మార్పు వచ్చింది. మొత్తం చదవండి »

మా జాతి ప్రజల్లో కుటుంబ సంబంధాలు ఇప్పటికీ బలంగానే ఉన్నాయి. ఉన్నంతలో కుటుంబం మొత్తం పంచుకోవడం , ఒకరిపట్ల ఒకరు ప్రేమగా ఉండడం , పెద్దల , చిన్నపిల్లల సంరక్షణ వంటివి మా వారి సంస్కృతిలో భాగం . ఎప్పుడూ ఏ బంధువుకో సహాయం చేస్తూ ఉండడంవల్ల చాలావరకు ఎవరి దగ్గరా కూడబెట్టుకున్న డబ్బు ఎక్కువగా కనిపించదు . ఇంటికి వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరికీ ఆతిథ్యమివ్వడమనేది ఇప్పటికీ తమ పవిత్ర విధి అని భావిస్తారు .ఇందువల్ల సూ జాతి స్త్రీలు పొద్దున్నుంచి రాత్రి దాకా వంట చేస్తూ కనిపిస్తారు. నాలుగైదు తరాల దాయాదులు కూడా బంధుత్వాలు నిలుపుకుంటూ దానితో వచ్చే అన్ని హక్కులను, బాధ్యతలను పాటిస్తారు.
మొత్తం చదవండి »

“ఒక జాతి స్త్రీలు స్థైర్యం కోల్పోనంతవరకూ
ఆ జాతి ఓడిపోయినట్లు కాదు.
పురుషుల చేతులలోని కత్తులు కటార్లు
ఎంత పదునైనవైనా సరే,
జాతి స్త్రీలు స్థైర్యం కోల్పోతే
ఆ జాతి పోరాటంలో అంతా కోల్పోయినట్లే”
- చెయాన్ సామెత మొత్తం చదవండి »

“నన్ను ఒకప్పుడు
వీరుడనేవారు.
ఇప్పుడు అదంతా అయిపోయింది.
ఇక నా దారంతా
కష్టాలమయమే .”
- తతంక ఇయొతాంక (Tatanka Iyotanka – Sitting Bull)
మొత్తం చదవండి »