ప్రాణహిత

వివిధ నాగరికతలు మొదలైన కొన్నివేల ఏళ్ళ క్రితం వాటిని ప్రతిబింబించే తాత్వికచింతనలూ, కళల చిహ్నాలూకూడా రూపొంది, ఇప్పటికీ మనకు కనిపిస్తాయి. వీటిలో కొన్ని సరిగా అర్థంకావు. ఉదాహరణకు మనదేశంలో వీణ తదితర సంగీతవాద్యాలలోనూ, కొన్ని దేవాలయశిల్పాలలోనూ ‘యాళి’ ముఖాలు కనిపిస్తాయి. మొత్తం చదవండి »

కారణమేదీ లేకుండానే కలిగే దుఃఖం

ఆవరణలో అది పొగమంచో లేకుంటే అలుముకున్న మేఘమో
చెరిపేస్తే చెరగదు  ఆపేస్తే ఆగదు మొత్తం చదవండి »

సమకాలీన ప్రపంచంలో పరిచయం అవసరం లేని వాళ్లలో ఒకరి పేరు సూచించండి. నాకయితే వెంటనే గుర్తుకొచ్చే పేరు చేగువేరా. అలాగే ప్రాచీన ప్రపంచంలో పరిచయం అవసరం లేని వాళ్లలో ఒకరి పేరు సూచించమంటే నా మనస్సులో మెదిలే తొలి పేరు స్పార్టకస్. మొత్తం చదవండి »

బాలగోపాల్ ను పునర్నిర్మాణం చేయడం ఇంత తొందరలో సాధ్యం కాకపోవచ్చు.కాని ఆయన సమాజం మీద వేసిన ప్రభావం వల్ల ఆయన వ్యక్తిత్వ విశ్లేషణ జరగాల్సే వున్నది. ఆ క్రమంలో ఆయన ఆలోచనలను, ముఖ్యంగా ప్రజాస్వామిక సంస్కృతిని రూపొందించడానికి ఆయన ప్రతిపాదించిన ప్రాపంచిక దృక్పధాన్ని , విలువలను అంచనా కట్టాల్సే వున్నది ముందుగా అందుకోసం మనకుండే ఆకరాలు, పనిముట్లు , సమాచారం -  విడివిడిగా శకలాలుగా, ఙ్ఞాపకాలుగా , అనుభవాలుగా , ఆచరణగా ఉన్నవన్నీ ఒకచోట సమకూర్చుకోవాలి లేకపోతే అర్థసత్యం చెప్పినన వాళ్ళం, అరకొరగా తెలుసుకున్న వాళ్ళమే అవుతాం. అందువల్ల ఇపుడెట్లాగూ ఆయన కొచ్చే నష్టమేమీలేదు. బతికుండగానే ఆయన పొగడ్తలకు,నిందలకు దూరంగా ఉన్నాడు. అయితే అది మన సత్యాన్వేషణకే అవరోధమవుతుంది గనుక అధిగమించాలి. మొత్తం చదవండి »

2009 అక్టోబర్ 8, రాత్రి  పదిన్నర , బాలగోపాల్ ఆరోగ్యం బాగాలేదు అన్న వార్త టి.విలో చూడటానికి, ఆయన మనకిక  లేడన్న వార్త వినటానికి మధ్య ఎడంలేదు. బాలగోపాల్ మరణాన్ని తట్టుకోలేక , చెప్పలేక పెద్దపెట్టున ఏడ్చేసిన నామిత్రుడు పొరుగింటి బుర్రారాములు దుఃఖం లో నేను కూడా………. మానవహక్కుల ఉద్యమపుకాడిని రాములు ఒక్కడి భుజం మీద వదిలేసి బాలగోపాల్ ఎందుకలా వెళ్ళిపోవలసి వచ్చిందని ఎవరి మీదో తెలియని ఏదోకోపం………….. అక్రోశం……………… మొత్తం చదవండి »

మతాల్లో నమ్మకం ఉండడం పూర్తిగా వ్యక్తిగతమైన విషయమని అనుకుంటాం. దేవుణ్ణి నమ్మమని ఎవరూ మనని నిర్బంధపెట్టరు కనక అది స్వచ్ఛందంగా ఆమోదించిన విషయంలాగా అనిపిస్తుంది. ఇది ఏ మాత్రమూ నిజంకాదు. ప్రత్యక్షంగా కాకపోయినా చుట్టూ ఉన్న సమాజమూ, సంస్కృతీ దేవుడున్నాడనే విషయాన్ని నిత్యమూ మనకు గుర్తుచేస్తూనే ఉండే అవకాశముంది. ఒకప్పుడు సమష్టి ప్రయోజనాలకు పనికొచ్చిన మతవిశ్వాసాలు తరవాతి దశల్లో మనుషులను ఏకాకులను చేశాయి. ఇదొక సామాజికపరిణామం. మొత్తం చదవండి »

- మునికిష్ణ

అది 1990ల ప్రాంతం. చిత్తూరు జిల్లా కుప్పం ప్రాంతాలనుంచి పలమనేరు బంగారుపాళ్యం మండలాలలోకి ఏనుగులు చొచ్చుకొని వచ్చి అటవీ ప్రాంతపు పొలాలపై దాడులు చేయసాగింది.ఈ సమస్య పై అన్ని దిన పత్రికలు వార్తలు ప్రచురించాయి.ఏనుగుల సమస్యపై అప్పటికీ మా చిత్తూరు జిల్లా పౌరహక్కుల సంఘం యూనిట్ ఏనుగుల రాజ్యం అనే చిన్న పుస్తకాన్ని ప్రచురించి వుంది. మొత్తం చదవండి »

అక్టోబర్ 28న మా నాన్న కుటుంబరావుగారు పుట్టి నూరేళ్ళవుతాయి. సాహిత్యంలోనూ, కళల్లోనూ కృషి చేసినవారి కుటుంబనేపథ్యం, పెరిగిన వాతావరణం ఎటువంటివో తెలిస్తే వారి గురించిన అవగాహన పెరగవచ్చు. ఇది కేవలం వారి వ్యక్తిగతజీవితం గురించిన ఆసక్తి అనిపించుకోదు. సమాజానికీ, వ్యక్తిత్వానికీమధ్య జరిగే ప్రక్రియలను సూచిస్తుంది. మొత్తం చదవండి »

ఏదైనా నేర్చుకోవడానికి చిన్నతనమే తగిన వయస్సనిపిస్తుంది. మనదేశపు సంప్రదాయంలో ముందు ప్రతిదాన్నీ మంత్రాల్లాగా “భట్టీయం” వేయించడం పరిపాటి. ఆ దశలో ఏం నేర్పుతున్నారో ఏమీ అర్థంకాదు. ఆ పద్ధతిలో కంఠతాపట్టినది మరిచిపోము కనక నేర్చుకున్నదేమిటో ఆ తరవాత సావకాశంగా అర్థమౌతుంది. చిన్నప్పుడు మన మెదడుకు మైనంలా రూపాన్ని మార్చుకోగల మైశీల గుణం ఉంటుంది కనకనే చదువూ, రకరకాల నైపుణ్యమూ చిన్నతనంలోనే త్వరగా అబ్బుతాయి. ఇక్కడ “చిన్నతనం” అంటే అయిదారేళ్ళ వయసు అని అర్థం; అంతకు మునుపటి విషయాలు గుర్తుండవనేది తెలిసినదే. మొత్తం చదవండి »

ఏదైనా సమయానికి గుర్తుకు రాకపోతే చిరాకుగా అనిపిస్తుంది. అదేగనక ఏ పరీక్ష రాస్తున్నప్పుడో, ప్రేక్షకుల ఎదుట నాటకంలో నటిస్తున్నప్పుడో, ప్రసంగిస్తున్నప్పుడో జరిగితే మరీ కంగారుగా ఉంటుంది. ఉన్న కాస్త మతీకూడా పోయినట్టనిపించడంతో మరిన్ని పొరబాట్లు చేస్తాం. మొత్తం చదవండి »

మా నాన్నకు చిన్నతనంనుంచీ సైన్సులో ఆసక్తి ఉండి ఉండాలి. ఈ రోజుల్లో ముంబయివంటి పెద్ద నగరాల్లోకూడా లేని కొన్ని సదుపాయాలు ఆయనకు చిన్నతనంలో తెనాలి స్కూళ్ళలో లభించాయి. ఫ్రెంచ్‌లో జూల్‌వెర్న్, ఇంగ్లీషులో ఎచ్.జి.వెల్స్ గొప్ప సైన్స్ ఫిక్షన్ రచనలు చేశారు. అవన్నీ ఇంగ్లీషు పత్రికలద్వారా మానాన్నకు స్కూలురోజుల్లోనే అందుబాటులో ఉండేవి. మనోవికాసం పొందటానికి తహతహలాడుతున్న ఆ దశలో ఇవన్నీ ఆయనను ప్రభావితం చేసి ఉంటాయి. మొత్తం చదవండి »

వెబ్ పత్రికలకు ఉన్నదీ, అచ్చయే పత్రికలకూ లేనిదీ అనిపించే ఒక సదుపాయం ఏమిటంటే ఆడియో శబ్దాలనూ, బొమ్మలనూ, వీడియో లింకులనూ రచనలతోబాటుగా వెబ్ పత్రికల పాఠకులు ఉపయోగించుకోవచ్చు. అయినప్పటికీ వెబ్ రచయితల్లో చాలామంది తెలిసో, తెలియకో ఇవేమీ వాడుకుంటున్నట్టుగా అనిపించదు. కొంతమంది కామెంట్లు రాసే చోటనే తమ రచనలు రాసి పంపవచ్చా అని అడుగుతూ ఉంటారు. వెబ్ సదుపాయాలను గురించి అందరికీ తెలియపరచవలసిన అవసరం కనిపిస్తోంది.

మొత్తం చదవండి »

ప్రతివారికీ తమ చిన్నప్పటి సంగతులు కొన్నయినా గుర్తుంటాయి; బాల్యస్మృతులన్నీ గడిచిపోయిన కాలానికీ, సంఘటనలకూ, అనుభవాలకూ ఆనవాళ్ళుగా మనసులో నిలిచిపోతాయి. అయితే ఇవన్నీ సామాన్యంగా మూడేళ్ళ ప్రాయంనుంచీ మొదలవుతాయి; అంతకు మునుపటి సంగతులు మనకు గుర్తుండటం చాలా అరుదైన విషయం. ఆ తరవాతివైనా ఏడేళ్ళ వయసు వచ్చినదాకా అక్కడా ఇక్కడా స్మృతుల శకలాల రూపంలోనే మనసులో మెదులుతాయే తప్ప పూర్తిగా గుర్తుండవు. ఇలా ఎందుకు జరుగుతుంది? మొత్తం చదవండి »

ప్రస్తుతపు సమాచార యుగంలో లెక్కలేనన్ని విషయాలను మనకు క్షణంలో గుర్తుచేసేందుకు ఎన్నో సాధనాలున్నాయి. ఉదాహరణకు టెలిఫోన్‌ నంబర్లనూ, ఈమెయిల్‌ అడ్రసులనూ కంఠతా పట్టనవసరం లేకుండా పని జరుపుకునేందుకు సదుపాయాలున్నాయి. పొద్దున్నే అలారం మోగినట్టుగా ప్రతిరోజూ చెయ్యవలసిన పనులనూ, హాజరు కావలసిన సమావేశాలనూ, సంవత్సరం పొడుగునా బంధు మిత్రుల పుట్టిన తేదీలనూ, ఇతర సందర్భాలనూ సమయానికి మనకు గుర్తు చేసేందుకు పరికరా లున్నాయి. విద్యార్థులకు రెండురెళ్ళు నాలుగన్నదికూడా గుర్తుండనవసరం లేదు; కాల్‌క్యులేట ర్లున్నాయి. ఈ పరిస్థితులలో మనకు జ్ఞ్ఞాపకశక్తి అవసరమా అనిపిస్తుంది. అయితే అనేక సందర్భాల్లో ఇప్పటికీ మనకు జ్ఞ్ఞాపకశక్తి లేకుండా జరగదు. అందుచేత దాని వివరాలు తెలుసుకోవడం ముఖ్యమే. మొత్తం చదవండి »

మా నాన్న కుటుంబరావుగారికి ఉండిన సాహిత్యేతర అభిరుచుల్లో శాస్త్రీయసంగీతం ముఖ్యమైనది. ఆయనకు హిందూస్తానీ, కర్ణాటక శాస్త్రీయరాగాలూ, వాటి వివరాలూ తెలుసు. స్వంతంగా నేర్చుకుని హార్మోనియం, దిల్రుబా వాయించేవారు. ఎవరిముందరా ప్రదర్శనలివ్వకపోయినా బాగా పాడగలిగేవారు. చివరిదాకా సంగీతాభిమానం ఆయనకు తగ్గలేదు. మొత్తం చదవండి »

నటనకి సంబంధించిన వివిధ దృక్పథాల గురించి స్థూలంగా తెలుసుకునే ముందు, నటనంటే యేవిఁటో వీలైనంత టూకీగా గుర్తుచేసుకోవాలి. నటి, లేదా నటుడు తన స్వభావాన్ని పూర్తిగా మరుగు పరచి, తనది కాని పాత్ర స్వభావాన్ని సులువుగా, సూటిగా, సహజంగా, స్పష్టంగా, నిరాడంబరంగా వ్యక్తం చేయడమే నటన. నటన కేవలం సృజనాత్మక కళ మాత్రమే కాదు. శుద్ధ శాస్త్రజ్ఞానమూ కాదు. సమపాళ్ళలో ఆ రెండింటిని సమన్వయిస్తూ, సమీక్షిస్తూ, వ్యాఖ్యానించకుండా వ్యాఖ్యానించడం కూడా నటనలో ఉంటుంది.

మొత్తం చదవండి »

మనిషి మెదడుకు ఉండే అనేక అద్భుత శక్తుల్లో సమాచారాన్ని పొందుపరుచుకోగలగడం ఒకటి. మన ఘనాపాఠీలు ఎన్నెన్నో వేదమంత్రాలను ఏకరువు పెట్టగలరు. టర్కీలోని ఒక వ్యక్తి 6 గంటలపాటు కురాన్‌లోని 6666 సూక్తులను అనర్గళంగా వల్లించగలడు. మంగళూరుకు చెందిన రాజన్‌ మహాదేవన్‌ గణితంలో 3.14… అని అనంతంగా సాగిపోయే “పై” సంఖ్యను 31,811 స్థానాల వరకూ ఖచ్చితంగా చెప్పగలడు. ఇంతగా కాకపోయినా మనంకూడా రోజువారీగా బోలెడన్ని విషయాలను గుర్తుపెట్టుకో గలం. మొత్తం చదవండి »