ప్రాణహిత

నే నేభాషలో మాట్లాడాలి

బంజరు భూముల్లో
గొర్రె కాళ్ళగిట్టల వెనుక రోజుల్ని
నెమరువేస్తూ నడుస్తున్నాడు మాతాత మొత్తం చదవండి »

తెలియదు నాకు
నాసంతకం
ఎన్ని రోజులు ఎన్ని ఘడియలు
లేదూ ఎన్ని క్షణాలు
నమ్మకాన్ని కలిగిస్తోంది! మొత్తం చదవండి »

1

ఎండా కాలం మాడిసన్ వచ్చినప్పుడల్లా మెమోరియల్ లైబ్రరీకి వెళ్ళడమే మంచి అనుభవంలా అనిపిస్తుంది. లేక్ పక్క నించి చెట్ల మధ్య నడుచుకుంటూ వెళ్ళి, కనీసం రెండు గంటలయినా ఇవాళ రాయాలి అనుకొని, లైబ్రరీలోపలికి, నా ఖైదుకొట్టంలాంటి స్టడీ రూములోకి (అది రూము కాదు, నిజంగానే బోను) అడుగుపెడతాను. గంటా, గంటన్నర గడిచాక మ్యాంగో ఐస్ టీ వైపుకి మనసు పరుగెత్తుతుంది. అలా బయటికి వస్తూంటే, “న్యూ అరైవల్స్” షెల్ఫ్ లో దొరికింది లీసా ఓల్స్టైన్ కొత్త కవిత్వం పుస్తకం “లాస్ట్ ఆల్ఫబెట్”

మాంగో ఐస్ టీ తెచ్చుకొని, లైబ్రరీ మాల్ చెట్ల కింద కుర్చీలో కూర్చొని, లీసా పుస్తకం తెరిచాను. మొదటి వాక్యం నించి చివరి వాక్యం దాకా దాదాపు 92 పుటల పుస్తకం ఇట్టే అయిపోయింది. ఇంత గొప్ప “రీడబిలిటి” వున్న కవిత్వం ఈ మధ్య కాలంలో చదవలేదంటే అతిశయోక్తి కానే కాదు. అందునా, కవిత్వం!  ఈ చిన్న అనుభవం నన్ను ఎంత ప్రభావితం చేసిందంటే,ఇక లైబ్రరీలోకి అడుగు పెట్టిన ప్రతిసారీ, బయటికెళ్ళే ప్రతి సారీ ఈ కొత్త పుస్తకాల షెల్ఫు దగ్గిర గడపడం అలవాటైపోయింది.

పఠనయోగ్యత వొక్కటే కాదు, లీసా వాక్యాలలో ఒక వింత ఆకర్షణ ఏదో నన్ను బలంగా లాక్కుంటూ వెళ్ళింది ఈ పుస్తకంలోకి!

మొదటి విషయం: ఆమె కవిత్వంలో పాద విభజన లేదు. రాను రానూ ఎందుకో పాద విభజన అనేది ఒక అర్ధం లేని నియమం అని నాకు అనిపిస్తోంది. నా ఈ అసంతృప్తిలోంచి రాసిన కవిత “రోజ్ రోటి” (ప్రాణహిత)

నా ఈ అసంతృప్తీ, అన్వేషణా సాగుతున్న దశలోనే, లీసా పుస్తకం చదవడం అనుకోని విధంగా కలిసి వచ్చింది.

రెండో విషయం: లీసా కవిత్వంలోని అనుభవ వైవిధ్యం. ఇది నన్ను ఎక్కువగా ఆకట్టుకున్న రహస్యం.

2

ఏ అనుభవం కవిత్వం అవుతుందన్నది ఆ కవి ఆనుభవిక విస్తృతిని బట్టి వుంటుంది. లోకంతో పని లేని లోలాక్షులూ వుంటారు; లోకాన్ని పట్టించుకొని దాని ఆనుపానులు తెలుసుకునే క్రమంలో కవిత్వం నీడన చేరుకునే వారూ వుంటారు. అంత మాత్రాన్న అవి రెండూ వైరి వర్గాలు కానక్కరలేదు. కానీ, అంతిమంగా కవిత్వ ఆల్కెమీ అనేది ఏదో తెలిసివుంటే తప్ప కవిత్వ వాక్యం పుట్టదు. అప్పుడు ఆ వాక్యాన్ని తుంపులు చెయ్యకపోయినా అది కవిత్వమే అవుతుంది. అనుభవాన్ని గురించి లీసా అంటుంది : “కవిత్వం అనుభవానికి ప్రతిబింబమో, పరావర్తనమో కాదు. కవిత్వమే అనుభవం.”

పైథగరస్ నించి అప్పు తెచ్చుకున్న వాక్యం-on starting a journey, do not turn back- తో ఈ “లాస్ట్ ఆల్ఫబెట్” (పోగొట్టుకున్న వర్ణమాల) లోపలికి నన్ను తీసుకువెళ్ళింది లీసా. ఆ తరవాత చివరి వాక్యం-All those we kept from leaving now are ready themselves to return – దాకా ఇది అనేక అనుభవాల రాదారి.

రెండు కవితలు

(ఒక్కటే బతుకు)

ఇక్కడ కాసేపు వుంటాను కదా అనుకున్న చోటికి వచ్చాను. చంద్రుడు వెళ్ళిపోయాక వొకానొక పాలిపోయిన నక్షత్రం కింద నా కంటే ముందు నా నీడ పాకింది. అదేం ఎక్కువ కాలం వుండదులే – వొక వారం, కాదంటే రెండు వారాలు. ఇంతకు ముందెన్నడూ చూసెరగను దాన్ని. నీటిలాంటి  కాంతిలో పారుతుంది రాత్రి. ఏదో వొక క్షణాన అందరూ బయటికి అడుగు పెడ్తారు. ఎందుకో తెలీదు, అయినా నేనూ ఆ జనంలో కలిసిపోతాను.

(మాయా విరోధాభాస)

కవిత్వానికీ పరిసరాలకీ చాలా చుట్టరికమే వుంది. కవిత్వానికీ చుట్టూ కమ్ముకున్న వివిధ సంఘటనల కారు మబ్బులకి చాలా చుట్టరికమే వుంది. కళ్ళు మూసుకొని నడి రోడ్డు మీద నడవలేము. కళ్ళు తెరుచుకొని వున్నంత కాలం చుట్టూ జరిగే వాటికి అంధులుగా వుండలేము. కళ్ళలో పడిన దృశ్యాన్ని అక్షరానికి బట్వాడా చెయ్యడం అంత తేలికా కాదు! ఆ కష్టాన్ని భరించలేక కాసేపు ఆకుపచ్చ కవిత్వం రాసుకుంటాం. అడివిలో నడుస్తున్నప్పుడు కూడా పక్షి పాట తీయదనాన్నే కాదు, ఆ పక్షిని వెంటాడే తుపాకి చేతుల్ని కూడా చూసే వాడి చూపు కవిది. ఆకుపచ్చదనంలోని అందంతో పాటు ఆ పత్ర హరితాన్ని హరిస్తున్న కర్కశత్వాని చూసే సున్నితమయిన చూపు కవిత్వం.  జూడీ జోర్డాన్  అలాంటి కవిత్వం రాస్తోంది. అమెరికాలోని కరోలినాలో వొక చిన్న రైతు కుటుంబంలో పుట్టిన జూడీ జోర్డాన్ నానా కష్టాలూ  పడి వర్జీనియా యూనివర్సిటీలో కవిత్వంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ తీసుకుంది.  2000 లో ఆమె మొదటి కవిత్వ సంపుటి “కారొలినా ఘోస్ట్ వూడ్స్” అనే పేరుతో వెలువడింది.  కవిత్వంలో స్థానికత వొక బలమయిన గుణంగా ఎలా మారుతుందో చెప్పడానికి ఆమె కవిత్వం మంచి వుదాహరణ.  ఒక దీర్ఘ కవితకి ఇది స్వేచ్చానువాదం ……

గుర్తొస్తే చిత్రమే అనిపిస్తుంది

ఎక్కడో వో మూలన
వో ఇంట్లో వో గదిలో వో పక్క మీద-
ఎందుకో ఇప్పటికీ
ఆ 1863
ఆ బానిస నెత్తుటి కేక

వినిపిస్తూ వుంటుంది.

అది 1976 అనిపిస్తూ వుంటుంది
కాని

ఇప్పుడీ క్షణమే అనిపిస్తుంది.

వో నల్ల పిల్లాడితో
టెన్నిస్ ఆడి వచ్చాక
ఎవరో నా వేపు తుపాకి గురి పెట్టి
నన్ను గోడకి బాదీ బాదీ
“ఆ నల్లాడి పేరు చెపూ చెప్పూ”
అని గద్దిస్తున్నట్టే వుంది ఇంకా.

కాదు, కాదులే, అది 1969.
అమ్మ వొక మైనపు బొమ్మలా
చావులోకి కరిగిపోయినప్పుడు
ఆమె అంత్య క్రియల అంతిమ వాసనలు
నన్ను తాకినప్పుడు
చంద్రుడు వో ఆకుపచ్చ వెన్న ముద్దయి
చేతికి చిక్కినప్పుడు

అప్పటికేమీ తెలియదులే నాకు,
ఎవరు ఎవరి మీద తుపాకులు గురిపెడ్తున్నారో
కొందరి దేహాలు మాత్రమే
నెత్తుటి ముద్దలు ఎందుకవుతున్నాయో

బీచి కెళ్ళిన వొకామె
మూడో రోజు శవమయి ఎందుకు వచ్చిందో

ఏమీ తెలియనప్పుడు

అప్పుడు కూడా కావచ్చు
ఎప్పుడో ఏదో గుర్తుంటే
ఇక లేనిదేముంది?

ఆ గొంతులన్నీ
నా దాకా వచ్చి వెళ్ళిపోతున్నాయి ఈ క్షణాన్న!

తెలిసినవన్నీ అబద్ధాలనీ
తెలుస్తూనే వుంది.

*

ఇంకా ఏ ఏ అబద్ధాలు
ఈ కాలం గోడలో దిగబడి వున్నాయో!

మేకులు ఇంకా గోడ వొంటిని సలుపుతున్నాయి.

ఆంగ్ల మూలం: సర్ ఆర్థర్ కోనన్ డాయిల్
తెలుగు: కొడవటిగంటి కుటుంబరావు

(గత సంచిక తరువాయి)

ఒక బంగారు గని కనిపెట్టినా అతను అంతకన్న ఆనందించి వుండడు.
“డాక్టర్ వాట్సన్- మిస్టర్ షెర్లాక్ హోమ్స్ , ” అని స్టామ్ ఫర్డ్ మమ్మల్ని పరిచయం చేశాడు.
“ఎట్లా వున్నారు?” అంటూ అతను నా చేతిని బలంగా పట్టుకున్నాడు. అతని వొంట్లో అంత సత్తువ వుంటుందని ఎవరూ వూహించలేదు. “ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లో వుండి వచ్చారా ?”
“ఆ సంగతి మీకెలా తెలిసింది?” అన్నాను ఆశ్చర్యపోతూ. మొత్తం చదవండి »

[‘ప్రజల కోసం అవసరమైతే కవిత్వాన్ని కూడా వదులుకుంటాను’ అన్నారొక సారి శ్రీ శ్రీ. ఇది ప్రతి కవి జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో ఎదుర్కొనే సవాలు. ఎవరికి వారు ఈ ప్రశ్నకు ఏదో ఒక జవాబు చెప్పుకుని ఉంటారు. కొందరు ప్రజల్ని వదిలి ‘శుద్ధ’ కవిత్వాన్ని కావిలించుకుంటే, మరి కొందరు ప్రజలు ముఖ్యమని కవిత్వాన్ని వదిలేసి ఉంటారు. అలాగని ఎవరూ రాయడం మానరు. నీ కవిత్వంలో జీవితం ఎక్కడంటే సౌందర్యం గురించి ఊదరగొడతారు. అందులో కవిత్వం ఎక్కడంటే వర్గ దృక్పథం గురించి ఉపన్యసిస్తారు. రెండింటిలో దేన్నీ వదులుకునేది లేదన్నాడు చిలీ మహా కవి పాబ్లో నెరూడా. నిజానికి ఇదొక మిత్ర వైరుధ్యం. ప్రజలు, కవిత్వం... బాధ్యత, సౌంర్యం... రెండూ ముఖ్యమే. ఈ ‘లక్షణా’న్ని అద్భుతంగా ప్రతిపాదిస్తూ దానికి తానే ‘లక్ష్యం’గా నిలిచే కవిత ‘నాకు చెప్పొద్దు’ (‘ధిక్కార గీతం’- 1958-68). స్పానిష్ నుంచి మిగ్వెల్ అల్గారిన్ ఆంగ్లీకరించిన కవితకు తెలుగు: హెచ్చార్కె] మొత్తం చదవండి »

ఇంగ్లీషు మూలం: GLENN COLQUHOUN
తెలుగు సేత: నక్కా వెంకట్రావ్

మేము నదికి చెరో వైపు జీవిస్తాం
ఆమె పగటిపూట సూరీడు వెలుగులో కూర్చుంటుంది
అదంతా ఆమె చుట్టూ ఒక వలయంలా వుంటుంది
ఆమె పాదాలు గడ్డివలె మెత్తనివి
రాత్రిపూట నేను మైదానంలో ఒత్తిగిలుతాను
చుక్కలు నన్ను వణికిస్తాయి
నా కళ్ళు నిండు చందమామలవుతాయి మొత్తం చదవండి »

అమీరి బరాకా అంటే దట్టించిన ఫిరంగి. అతని కవిత్వంలోని ప్రతీ పంక్తీ వొక రాజకీయ ప్రకటన, వొక ధిక్కార కవితాగ్రహం. ఈ కాలంలో కవిత్వాన్ని అంత బలంగా అంత ఆవేశంగా అంత పొగరుగా రాసిన వాళ్ళు అరుదు. ఇప్పుడు మీరు చదవబోతున్న కవిత అమీరి బరాక అంటే ఏమిటో బలంగా చెబుతుంది. వొక కవి గట్టిగా నిలబడి స్పష్టంగా గొంతు విప్పితే అది ఎంత రాజుకొని నలుదిక్కులూ అంటు కుంటాయో అనుభవంలోకి తెచ్చిన కవిత ఇది. ఈ కవిత అచ్చయాక అమెరికా కంటి మీద కొన్నాళ్ళు కునుకు కరువయింది. ఇవి ఆ దీర్ఘ కవితలోని కొన్ని పంక్తులు మాత్రమె. 1934 లో అమెరికాలోని న్యూ జర్సీ నూవార్క్ లో పుట్టిన బరాక తన కవిత్వం నిండా విప్లవ గాలులని పోత్తంగా వూదిన వాడు. ఎక్కడ విప్లవాగ్నులు రగిలితే అక్కడికి అతని కవిత్వ వాక్యాలు ప్రయాణించాయి. మొత్తం చదవండి »

ఒరియా మూలం – రాజకిషోర్ దాస్

ఏమవుతుందిట
అలలు పొంగి పొరలకపోతే

సాగరం నీరవమైపోతే
శ్మశాన భయ కంపనలు
యావత్తు శరీరాన్నీ ఆవహిస్తే

మొత్తం చదవండి »

రచయిత: యస్. గణేశ లింగం

“అమ్మా …! అని కొడుకు సుగంతన్ పిలిచినట్లై తంగమ్మ మూతపడుతున్న కళ్ళను ఉలిక్కిపడి తెరిచింది. కొడుకొచ్చాడన్న ఆరాటంతో బైటికొచ్చిన తంగమ్మకి ఎవరూ కనిపించలేదు. ‘ఏదో కల గని వుంటనులే’ అనుకుంటూ తిరిగొచ్చి పడుకుంది.. ఇంత రాత్రయినా సుగంతన్ జాడలేదు. మొత్తం చదవండి »

ఆంగ్ల మూలం: సర్ ఆర్థర్ కోనన్ డాయిల్
తెలుగు: కొడవటిగంటి కుటుంబరావు

పూర్వ భాగం

1. మిస్టర్ షెర్లాక్ హోమ్స్

1878లో లండన్ విశ్వవిద్యాలయంలో డాక్టరాఫ్ మెడిసన్ పట్టం సంపాదించి, సైనిక వైద్యాధికారి కావటానికిగాను ప్రత్యేక శిక్షణ పొందటానికై నెట్లీ వెళ్ళాను. అక్కడ శిక్షణ పూర్తికాగానే నన్ను ఫిప్త్ నార్తంబర్లాండ్ ఫ్యుసిలియర్స్ దళంలొ అసిస్టెంట్ సర్జన్ గా నియమించారు. ఆ సమయంలో ఈ దళం ఇండియాలో ఉన్నది. నేను దానిని చేరుకునే లోపుగా రెండవ ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం ఆరంభమయింది. మొత్తం చదవండి »

(ఇండోనేషియన్ మూలం — పుతు ఓక సుకాంత)

“అదేం లేదు, నేనేమీ ఇబ్బంది పడటం లేదు,” అతన్ని నమ్మించటానికి ప్రయత్నించింది లియా. “ఆఫీసు పని అయింతర్వాత సాయంత్రం ఒక డాక్టర్ దగ్గర పని చేస్తున్నాను. ఒక్కోసారి ప్రైవేటు రోగుల్నిచూసుకునే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.”

“అలాగా, అయితే బాగా అలసిపోతూ ఉంటావు,” అని ప్రేమగా చూశాడు బావా. మొత్తం చదవండి »

Study in Scarlet

ఆర్థర్ కోనన్‌డాయిల్

1945 ప్రాంతాల మద్రాసులో చక్రపాణి ఆంధ్రజ్యోతి అనే పత్రికను కొన్నేళ్ళు నడిపారు. మా నాన్న కుటుంబరావుగారి రచనలు అందులో పడుతూఉండేవి. మొత్తం చదవండి »

(ఒరియా మూలం: రాజకిషోర్ దాస్ )

ఎంత దివ్యమైనది
ఏకాంతం
ఎవరు అవునన్నా కాదన్నా
అవును అవును అనే అంటావు
నాతో పాటు నువ్వూ
ఓ హుకిటోలా!

మొత్తం చదవండి »

(మేరీ ఆలివర్ 2004 కవిత్వం “బ్లూ ఐరిస్ “లో “రోసెస్, లేట్ సమ్మర్” కి అనువాదం)

ఏమవుతుంది,

mary-oliver1

ఈ ఆకులన్నీ
ఎరుపెక్కి, బంగారు రంగు దాల్చి
రాలిపోయాక? మొత్తం చదవండి »

-జీన్ పాల్ సార్త్ర్ మూలం : లా మ్యూర్ ( ది వాల్)

అనువాదం: జె.బాల్ రెడ్డి.

వాళ్ళు నన్నో పెద్ద తెల్లటి గదిలోకి తోశారు. కాంతి సూటిగా కండ్లమీద పడుతోంది. కండ్లు మిటకరించి చూడాల్సి వస్తోంది. టేబుల్ వెనక నలుగురు మనుష్యుల్ని చూశాను. పౌరదుస్తుల్లో ఉన్నవారు ఏవో కాగితాల్ని పరిశీలిస్తున్నారు. వారి వెనక ఓ ఖైదీల గుంపుంది . వారిలో కొందరు నాకు తెలుసు. వారిని  చేరడానికి మేము గదంతా దాటి అవతలి కొసకు చేరాలి. మిగతావారు విదేశీయులై ఉండాలి. నా ఎదురుగా ఉన్న ఇద్దరికి గిరజాల జుట్టు,గుండ్రటి తలకట్టుంది. నాకు చూడ వాళ్ళు ఫ్రెంచ్ వాళ్ళనిపించింది. అందులో పొట్టివాడు ఆందోళనగా పంట్లాంను గోక్కుంటున్నాడు. మొత్తం చదవండి »

- జునైద్ ఆలం (అనువాదం ; జె.బాల్ రెడ్డి)

బాగ్దాద్ కొడుకులు కూతుల్లారా!!!!
బాగ్దాద్ కొడుకులు కూతుల్లారా!!!!
మీ విముక్తి ఘడియ సమీపించింది
కృంగదీస్తున్న భుజాల మీద బరువుతో బలంగా
మొత్తం చదవండి »